Teknolojinin Karanlık Yüzü: Teknostres

Teknolojiyle ilgili stres, aynı zamanda teknostres olarak da bilinir, bireylerin özellikle iş yerinde teknolojiyle başa çıkmakta zorlandığı ve bunun da ruh sağlığı üzerinde olumsuz etkilere yol açtığı modern bir olgudur. Teknolojinin tutumlar, düşünceler, davranışlar ve fiziksel sağlık üzerinde neden olduğu herhangi bir olumsuz etki olarak tanımlanır. Kaygı, depresyon ve tükenmişlik gibi duygular içerebilir. Bu durum, özellikle bilgisayarların yoğun olarak kullanıldığı ve dijital platformların çalışanların işlerini yürütmek için kullandıkları ana araçlar olduğu işyerlerinde yaygındır. Teknostres, teknolojiyle aşırı özdeşleşme veya yeni sistemlere uyum sağlamada zorluk gibi sorunlardan da kaynaklanır. Genellikle işyeri stresiyle, özellikle de teknoloji kullanımının bir bireyin yetenekleri veya kaynaklarıyla çakıştığı durumlarda ortaya çıkar. Brod'un (1984) teknostres kavramı, iş gereksinimleri ile bireysel kaynaklar arasındaki uyumsuzluğun sıkıntıya neden olduğu hem içsel (zorlanma) hem de dışsal (stres faktörleri) faktörleri içerir. Teknostres, iş memnuniyetini, çalışan başarısını ve genel refahı etkileyerek iş tatminsizliği, tükenmişlik ve üretkenliğin azalması gibi sorunlara yol açar. İşyerinde sosyal medya kullanımı, dikkat dağıtıcı unsurlara, rol çatışmasına ve kişisel ve profesyonel yaşam arasındaki sınırların belirsizleşmesine neden olarak önemli bir teknostres kaynağı haline gelmiştir. İşyerinde sosyal medyanın aşırı kullanımı üretkenliği azaltabilir , teknostresi artırabilir ve iş performansını olumsuz etkileyebilir.

Günümüz toplumunda insanların birçoğu günlerinin büyük bir kısmını çoklu görevler yaparak teknolojik/sanal ortamlarda geçirir ve doğa ile çok az temasta kalır. Birçok insan doğada vakit geçirmenin stres ile başa çıkmadaki faydalarını bilmesine rağmen dışarıda yeterince zaman geçirmez. Ormanlar, dağlar ve sahiller gibi doğal ortamlarda geçirilen zaman, kan basıncını, kalp atış hızını, kas gerginliğini ve stres hormonlarını azaltarak vücudun ve zihnin iyileşmesine yardımcı olur. İnsanlar tarihsel olarak hep doğal ortamlarda yaşamışlardır, ancak modern sanayileşmiş toplumların yapay çalışma alanları ve buna ek olarak teknolojiye bağımlılık yaratmaları sebebiyle artan stres ve gün boyu hareketsiz geçirilen uzun saatler egemen olmuştur. Bu değişim, 1980'lerde ortaya atılan ve aşırı teknolojiye maruz kalmanın ve bilgisayarlarda uzun saatler geçirmenin stres seviyelerini ve refahı nasıl olumsuz etkilediğini tanımlayan "teknostres" terimini ortaya çıkarmıştır. Araştırmalar, doğa ile iç içe olmanın sakinlik hissini geri kazandırmaya yardımcı olabileceğini gösteriyor. Japonya'nın "Shinrin-yoku" veya orman terapisi gibi doğa temelli terapiler, sağlığı desteklemek için duyuları orman ortamında harekete geçirmeye odaklanır. Çalışmalar, ormanda 15 dakikalık bir yürüyüşün bile fizyolojik rahatlama sağlayabileceğini göstermektedir. Japonya’da bu faydalar fark edilmiş ve Japonlar insanları doğayı terapötik amaçlarla kullanmaya teşvik etmek için 30 yıl önce "orman banyosu" kavramını ortaya çıkarmışlardır. Kentsel alanlarda yaşayanlar için bile, bir parkta veya ormanlık alanda 30 dakika geçirmek iyi oluşa katkı sunabilir ve ömrü uzatabilir.

Teknostres çoğu insanı etkiler, çünkü teknolojiye bağlı yapay ortamlarda önemli miktarda zaman geçiririz. Lazarus ve Folkman'ın stres modeline (1984) göre, stres dış etkenlerle daha az ilgilidir ve strese neden olan faktörleri nasıl algıladığımız ve bu faktörleri nereye konumlandırıyor olduğumuz daha önemlidir. Doğada geçirilen zaman stres ile başa çıkma yeteneğini geliştirmeye ve psikolojik sağlamlığı artırmaya yardımcı olur. Doğa, günlük stres faktörlerini daha yönetilebilir hissettirebilecek basit ve erişilebilir bir kaynak sağlar.

Kaynakça:

Case, D. J., Mikels-Carrasco, J., Seng, P. T., and Witter, D. J. (2019). Americans spend little time outside weekly. The Nature of Americans. Retrieved from https://natureofamericans.org/findings/viz/adults-spend-little-time-out…

Song, C., Ikei, H., Park, B, Lee, J., Kagawa, T, and Miyazaki, Y. (2018) Psychological benefits of walking through forest areas. International Journal of Environment Research and Public Health, doi: 10.3390/ijerph15122804

Lazarus, R., & Folkman, S. (1984). Stress, Appraisal, and Coping. New York: Springer.